FANDOM


Spór o inwestyturę − spór pomiędzy papieżem Grzegorzem VII i władcą Niemiec Henrykiem IV o nadawanie władzy hierarchom kościelnym. Trwał on w drugiej połowie XI wieku.

Reforma gregoriańska

W XI wieku coraz częściej domagano się reformy kościoła. Głównymi propagatorami tego pomysłu byli zakonnicy z Cluny. Mnichów kluniackich często powoływano na najwyższe urzędy kościelne. W 1059 Mikołaj II ogłosił nowe zasady elekcji papieskich, m.in. to, że od tego czasu wybieranie papieży należało do obowiązków kolegium kardynałów. Dotąd cesarze wybierali przedstawicieli Kościoła. Mimo to, papiestwo unikało otwartych konfliktów z cesarstwem. Dopiero były mnich kluniacki, Grzegorz VII, zdecydował się na radykalną reformę Kościoła, znaną powszechnie jako reforma gregoriańska. Założenia tego programu są znane z notatki Dictatus papae z 1075, która nie była przeznaczona do publicznej wiadomości. Podstawą tego założenia było to, że to papież, nie cesarz, ma supremację nad wszystkimi chrześcijanami i chrześcijańskimi władcami. Dlatego też powinna przypadać mu najwyższa władza ustawodawcza i sądownicza. Na synodzie w 1075, Grzegorz VII zakazał świeckiej inwestytury pod groźbą ekskomuniki i potępił symonię oraz nikolaizm. Przeciwstawił mu się Henryk IV. Wybuchł spór, który przemienił się w otwartą wojnę pomiędzy Henrykiem i Grzegorzem, nazywany sporem o inwestyturę.

Spór o inwestyturę

Grzegorz zawarł sojusze z Normanami z południowych Włoch oraz Matyldą z Kanossy, by zwiększyć szanse na powodzenie reform. Następnie podczas dwóch kolejnych synodów rzymskich w 1076, wydał kolejne reformy, które uznawały za bezprawną każdą inwestyturę dokonaną przez osobę świecką, ponadto pozbawił godności biskupów i księżych winnych symonii i żyjących w konkubinatach. Tym zmianom sprzeciwiły się władze świeckie i część władzy duchownej. W 1076, Henryk IV zwołał synod w Wormacji, na którym zdobył poparcie większości biskupów niemieckich. Grzegorz, w odpowiedzi na synod w Wormacji, ogłosił ekskomunikę Henryka, zwalniając jego poddanych z przysięgi wierności. Następnie, z obawy przed utratą tronu, Henryk wybrał się do Kanossy, by zawrzeć ugodę z papieżem. Czekał przed murami zamku przez trzy dni w stroju pokutnym. Wtedy Grzegorz zdjął z niego ekskomunikę, lecz wybór władcy niemieckiego pozostawił wielmożnym niemieckim. Kilka lat później Henryk pokonał popieraną przez papieża opozycję. Henryk ponownie został ekskomunikowany, więc postanowił przeprowadzić wybór antypapieża. Wybrał Klemensa II. Niemcy zaczęły wygrywać kolejne konflikty zbrojne, pokonały Matyldę z Kanossy i w 1084 wojska Henryka zajęły Rzym. Henryk został wtedy przez antypapieża mianowany na cesarza. W tym samym roku udało się Grzegorzowi odzyskać miasto, lecz nie zdołał pokonać cesarza. Spór o inwestyturę nie zakończył się po śmierci Grzegorza w 1085, ani po śmierci Henryka. Konflikt ten był kontynuowany przez ich następców.

Złagodzenie sporu

Dzięki zawarciu ugody pomiędzy Henrykiem V a Kalikstem II w 1122 w Wormacji złagodzono spór. Na mocy konkordatu wormackiego cesarz zrzekł się świeckiej inwestytury i zezwalał na kanoniczny wybór biskupów i opatów. Jedynym warunkiem było to, że świadkiem ceremonii miał być urzędnik. Cesarz zachował możliwość przydzielania lenn przynależnych kościelnym urzędom. Musiał jednak zrzec się ceremonialnego wręczania insygniów duchownym, lecz zachował możność do wręczania insygniów świeckich.

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA o ile nie wspomniano inaczej.